Terug naar hoofdinhoud

Zoeken

Middelstum - De grafzerk van Hilje Woldinga

08 oktober 2026

De begraafplaats van Middelstum dateert uit 1868. Bij de ingebruikname van de begraafplaats werd het kerkhof rond de Hippolytuskerk niet meteen gesloten. Dat was voor Hilje Woldinga en haar man Albertus Jacobs Kuipers destijds letterlijk nog ver van hun bed. Het echtpaar was in 1841 gehuwd en in 1844 kochten ze de kalkbranderij op Fraamklap van vader Kuipers. Deze kalkbranderij was al voor 1685 in gebruik met een kalkoven, een kalkschuur en een praamschip met toebehoren. Later werd er naast ook landbouw uitgeoefend, wat voor Hilje niet vreemd zal zijn geweest omdat ze uit een familie van landbouwers kwam.

De zerk wordt door steenhouwerij Veenstra teruggeplaatst.De zerk wordt door steenhouwerij Veenstra teruggeplaatst.Dochter Anje, geboren in 1844, huwde in 1866 met Kornelis Biewenga en zij zetten de kalkbranderij voort. Na het overlijden van Albertus Kuipers in 1868 werd hij begraven op het kerkhof van Middelstum. Hilje bleef bij haar dochter en schoonzoon op de kalkbranderij wonen. De schoonzoon overleed in 1885 en de twee vrouwen bleven alleen achter.

In 1895 overleed Hilje, 80 jaar oud. Waarschijnlijk is een poging gedaan om haar te begraven naast haar man op het kerkhof rondom de Hippolytuskerk. Dit werd echter vanwege de gemeentelijke verordening niet meer toegestaan. Daarin stond dat er alleen buiten het dorp, op de burgerlijke begraafplaats, begraven mocht worden.

Nog op de dag van overlijden van Hilje, op 19 november 1895 kocht dochter Anje Biewenga-Kuipers zes graven op vak A rij 7 nr. 1 A, B, C, D, E en F. Daar werd Hilje in een van de graven begraven. Nog geen twee jaar later, op 5 maart 1897 kocht zij vak A rij 7 nr.2 A, B, C, D, E en F erbij. Deze grafrechten, alle voor onbepaalde tijd, kosten destijds 6,00 gulden per stuk. Anje overleed in 1923 en op 23 december 1924 werden de graven overgeschreven naar Albertus Biewenga, haar zoon. Daar waren geen kosten aan verbonden. Na het overlijden van Albertus in oktober 1934, werden de graven op 11 oktober 1934 overgeschreven naar zoon Willem Enno Biewenga. Dit keer bedroegen de kosten voor het overschrijven 12,00 gulden.

Naast de plaats waar Hilje ligt begraven zijn later ook nog tal van andere familieleden van de Biewenga’s begraven. Waarschijnlijk heeft Willem Enno Biewenga rond 1934 besloten om alle bestaande graven onder te brengen in een groot opgebouwd familie grafmonument. De zerken van Hilje Woldinga en van Annechina Jantina Biewenga zijn wel bewaard gebleven. De zerk van Hilje werd overgebracht naar het koetshuis bij de boerderij, voorheen kalkbranderij op Fraamklap. Daar werd de zerk omgekeerd en als stoep voor de deur gelegd. De marmeren zerk van Annechina werd herplaatst op het nieuwe monument.

De resten uit de graven van de andere familieleden zijn elders herplaatst, waarschijnlijk onder in het nieuwe monument.

De vondst

Vele jaren later, augustus 2022, werd ik gebeld door de huidige bewoners van het koetshuis op Fraamklap. Het bleek dat zij tijdens het graven en het aanleggen van een nieuwe tuin met looppaden, een steen hadden aangetroffen voor de deur van het koetshuis. Ze hadden inmiddels de steen omgekeerd en waren totaal verbaasd dat het hier om een grafzerk ging die in perfecte staat verkeerde. Omdat zij wisten dat ik actief was op de begraafplaats in Middelstum, belden ze mij over de vondst. Hun vraag was: wat moeten wij hiermee?

Ik ben terstond op de fiets naar hen toegereden en kon meteen duidelijkheid verschaffen over de naam die op de zerk staat. Met onze vrijwilligersgroep hadden wij een aantal jaren hiervoor het hele familiegraf van de Biewenga’s hersteld en gerestaureerd, dus de link was snel gelegd. Een hovenier die daar ter plaatse was, heb ik gevraagd of hij deze zerk met zijn heftruck naar de boerderij van een vrijwilliger zou kunnen brengen. Dat was voor hem geen enkel probleem en zo kon de zerk daar opgeslagen worden tot we een oplossing zouden vinden.

De zerk op de heftruck van de hovenier op weg naar een veilige plek.De zerk op de heftruck van de hovenier op weg naar een veilige plek.

De familie Biewenga werd op de hoogte gebracht van deze vondst en ook zij waren zeer verbaasd dat de zerk nog in zo’n mooie staat verkeerde. De vraag rees dan ook, wat te doen met deze zerk. Ondertussen was ik al op de begraafplaats gaan kijken of er bij het familiegraf nog een mogelijkheid was om het daar te herplaatsen. Er bleek inderdaad ruimte naast de drie graven en het familiegraf, dit bood perspectief.

Tijdens mijn visite bij de familie Biewenga kwamen uit een doos met documenten ook twee stukken uit 1895 van de gemeente naar boven . Hierop stond de uitgifte van het recht van begraven, op elk document zes graven, dus in totaal twaalf. In het familiegraf liggen zes personen begraven en onder de drie monumenten ernaast, liggen nog eens vier personen begraven. Dat zijn er dus 10, waardoor er nog ruimte is voor twee personen. Met de familie is overlegd of deze in de toekomst nog gebruikt zouden gaan worden voor familieleden. Dat bleek niet het geval. Daarmee was de oplossing heel dichtbij, want de twee plekken die nog over waren, konden voor de zerk van Hilje worden gebruikt.

Daarna volgde de opgave om met de gemeente, eigenaar van de begraafplaats, om tafel te gaan zitten en de verantwoordelijke ambtenaar op de hoogte te brengen van onze plannen. Ik had de beide documenten over de aanschaf van de twaalf graven en foto’s van de tien graven die benut waren meegenomen.

Al snel bleek dat de ambtenaar het een prima idee vond, want waar wij de zerk van Hilje hadden gepland rustte nog steeds het recht van Biewenga op. Zo werd in overleg met openbare werken besloten dat de zerk van Hilje op de twee overgebleven plekken herplaatst zou gaan worden.

Dit alles gebeurde in goed overleg met de familie Biewenga en tijdens mijn volgende bezoek aan hen heb ik de verdere plannen uit de doeken gedaan. De familie was zeer content over de oplossing, maar vroeg zich wel af wie dit dan zou moeten realiseren. Gelukkig had ik de vrijwilligers al geïnformeerd over de plannen van herplaatsing en zij hadden volmondig toegezegd deze klus te willen klaren.

De zerk voordat hij weer op zijn oude plek werd gelegd.De zerk voordat hij weer op zijn oude plek werd gelegd.

Terugplaatsing

Ter plekke werd met de uitvoerenden besloten om een stevige gewapende betonplaat te storten van 20 cm dik, één meter breed en twee meter lang. Daarop werden zes stiepen (poeren) opgemetseld waar dan de zerk op geplaatst zou worden. Zo bleef de zerk enigszins zweven waardoor men kan zien dat het om een herplaatsing van de zerk gaat zonder graf.

Het opmetselen van de stiepen waar de zerk op zou komen te rusten.Het opmetselen van de stiepen waar de zerk op zou komen te rusten.

Het hele plan werd door de gemeente goedgekeurd en in 2024 werd met klus begonnen. Er was evenwel nog wel een probleempje, want hoe zouden we de zerk op de stiepen krijgen. De zerk moest over een aantal andere zerken getild worden alvorens het neergelegd zou kunnen worden. Die vraag hebben we vervolgens bij onze steenhouwer neergelegd die meteen ter plekke is gaan kijken. De steenhouwer kwam met de oplossing om de zerk met bokken over de andere graven te tillen en de zerk op de plaats van bestemming neer te leggen.

Na overleg met de familie Biewenga die de kosten zou dragen, werd aldus besloten. Daarna heeft de steenhouwer het werk in samenwerking met de vrijwilligers gerealiseerd. Na de plaatsing hebben enkele vrijwilligers de letters weer toonbaar gemaakt en het geheel ziet er mooi uit.

Al snel werd er geopperd dat bezoekers voor een raadsel staan als ze deze situatie aanschouwen. Er staat nu immers twee keer de naam van Hilje Woldinga met dezelfde data. Daarop ben ik wederom in overleg gegaan met de familie Biewenga. Hoe dit op te lossen? Goed voorbereid was ik wel en had al een tekst gemaakt die dan bij de zerk geplaatst zou moeten worden. De uitvoering zou in graniet gedaan moeten worden, dit zou het best passen bij het geheel van de grafmonumenten van de familie. Zij konden zich daar goed in vinden en na overleg met de gemeente werd aldus besloten.

De uiteindelijke situatie met bovenaan de tekstplaat.De uiteindelijke situatie met bovenaan de tekstplaat.

Het duurde even voordat de tekstplaat geplaatst kon worden, maar nu is de situatie voor eenieder duidelijk.

 

Kees Geut, coördinator vrijwilligers begraafplaats Middelstum van 2014 t/m 2025.

Aangepast: 08 oktober 2026

Nieuw op de website


Ruys, Mien

25 oktober 2026
~Kunst & Cultuur

Eggink, Clara

25 oktober 2026
~Letteren

Montessori, Maria

25 oktober 2026
~Maatschappij

Delden - De grafkelder van Van Heeckeren

10 oktober 2026
~Overijssel