Aan de Kapelweg, tussen Almen en Harfsen ligt de uit 1829 daterende gemeentelijke begraafplaats van beide dorpen. Waarschijnlijk is het toegangshek jonger, zeker de aanpassingen die nu het hek sieren. Het toegangshek is opgenomen in een groter geheel die de begraafplaats een uitnodigende entree geeft. Hout, metaal en baksteen zijn de materialen die toegepast zijn, terwijl het beeld gecompleteerd worden door twee fraaie rode beuken.

Het toegangshek staat centraal in de entreepartij en valt op door de wit afgewerkte kolommen waartussen een dubbel spijlenhek is gehangen. Het smeedijzeren hekwerk is vrij eenvoudig uitgevoerd met onderin een rij dubbele spijlen en een naar binnen getoogde afwerking aan de bovenzijde. De wat zwaarder uitgevoerde hekstijlen zijn voorzien van in een punt uitlopende bollen.

In het Friese Langezwaag, nabij Heerenveen, kan op het kerkhof bij de hervormde kerk geen plas meer gedaan worden. Wel kan men zijn afval kwijt in een wat vreemd ogend hokje dat tegen de kerk is aangebouwd. Bij nadere beschouwing blijkt het hokje een dubbel urinoir te zijn. Als materiaal heeft men hier gebruik gemaakt van dunne betonplaten die afgewerkt zijn met een gritlaag. Met behulp van die betonplaten kon men een eenvoudige constructie maken die als een H-vorm tegen de kerkmuur is geplaatst. De platen zijn aan elkaar gezet met ijzeren stangen. Het geheel is geplaatst op een betonnen voet. De afvoer is waarschijnlijk aangesloten op het riool, net als die van het geëmailleerde wasbakje dat even verderop aan de muur is gehangen. Een aardig detail van dit urinoir is te zien in de afwerking van de bovenzijde van de voorste wand: een getrapte rand die een beetje de zakelijke stijl verraad en ook een voorzichtige datering mogelijk maakt. Het urinoir dateert mogelijk van net voor de Tweede Wereldoorlog, maar ook de jaren vijftig is nog mogelijk. Het urinoir is in ieder geval in onbruik geraakt en wordt nu gebruikt als een afvalplaats waar oude planten en potten van het kerkhof worden verzameld.

Dit artikel verscheen eerder in de nieuwsbrief van maart 2009

Dat lijkenhuisjes naast hun funeraire functie vaak nog andere functies kregen zal duidelijk zijn. In de meeste gevallen werden lijkenhuisjes ook gebruikt als opslagruimte voor de doodgraver, de baar of de tuinman. Combinaties van functies komen ook in het bouwplan voor, zoals een lijkenhuisje dat onder een dak gebracht wordt met een aula, poortgebouw of woning. Op katholieke begraafplaatsen komt daar nog een functie bij: die van kapel.

Op de rooms-katholieke Laurentius-begraafplaats van Spaubeek staat zo'n kapel annex lijkenhuisje. Aan de voorzijde oogt het gebouwtje, geplaatst in de hoofdas van de begraafplaats, als een grote kapel. Deze voorzijde blijkt echter een façade. Aan de achterzijde blijkt het bakstenen gebouwtje te bestaan uit een laag deel op een rechthoekige plattegrond, afgedekt met een zadeldak. Het gebouwtje werd waarschijnlijk voor 1921 gebouwd op de enkele jaren eerder aangelegde begraafplaats. Een plaquette aan de rechterzijde van de voorgevel geeft aan dat de kapel is opgericht ter gedachtenis aan de in 1921 overleden pastoor J.H. van Kan.
In de voorgevel is een rondboogopening opgenomen met ondiepe nis waarin zich een calvariegroep bevindt. De voorgevel steekt aan alle zijden uit ten opzichte van het lijkenhuisje dat het eigenlijke gebouw vormt. In de voorgevel zijn de aanzet- en sluitstenen uitgevoerd in mergelsteen, zo ook bij de smalle rondboogvensters die aan weerszijden van de nis zijn geplaatst. In de met mergel afgedekte topgevel is nog een roosmotief opgenomen. Op de top is een bol met open kruis geplaatst.
De gevels van het eigenlijke lijkenhuisje ogen sober. In de rechterzijgevel is een rechtgesloten deur aangebracht met in de achtergevel nog twee kleine rechthoekige muuropeningen. Het gebouwtje maakt een goed onderhouden indruk op de verder eenvoudige, maar eveneens goed verzorgde begraafplaats.

Dit artikel verscheen in de nieuwsbrief van december 2007

"Ik loop in de vroege voorjaarszon met mijn schoonvader over de begraafplaats. Er ligt nogal wat familie. We beginnen bij zijn ouders, daarna hun zeer jong overleden zoontje. Goed onderhouden allemaal, zoals te verwachten. Het zijn precieze mensen.
Achteraan, in het oude gedeelte, ligt zijn grootmoeder. Een mooie eenvoudige kleine steen. Grootvader zou begraven zijn geweest op de Kruiskamp, een 'armenbegrafenis', aldus schoonvader. Het fijne weet hij er niet meer van.
We maken een rondje, want als we dan toch hier zijn, kunnen we ook wel even langs die en die en daar wil hij ook nog even heen. We gaan via het bos, wat natuurlijk niet mag, naar het nieuwe gedeelte. 'Wist je dat hier het armengedeelte was?', vraagt hij. Hij laat het zien. Twee, drie kleine stenen per graf. Ja, dat moet wel goedkoper zijn. Was me eigenlijk nooit opgevallen, maar het ligt ook niet zo in de looproute. De graven zijn genummerd en allen hebben een 'D' boven het nummer op het paaltje staan. 'De D van diaconie', grapt hij.
Hij wil nog naar een vriend, die ligt hier vlakbij. Vandaag precies een jaar geleden overleden. Hij staat even stil, neigt zijn hoofd en slikt een paar keer.
We gaan weer door naar het oudere gedeelte vooraan. Daar liggen nog twee broers en ook een zwager of drie. Ze zijn hier vaak geweest. 'Al weer tien jaar geleden, tjonge en dit alweer bijna 13 jaar…! Wat gaat de tijd toch snel.' Bij graf nummer honderd, een leeg graf, zegt hij plotseling: 'Deze is ook van mij. Zie maar wat jullie daarmee doen...'

Thuisgekomen moppert mijn schoonmoeder: 'Had je geen nette jas aan kunnen doen? Liepen er geen mensen?'. 'Niemand zei er wat van', meld ik vriendelijk. Hij knipoogt olijk."

Dit item verscheen in de nieuwsbrief van november 2007