“De Algemene Begraafplaats Spanjaardslaan in Leeuwarden is een zeer bijzondere begraafplaats. Met zo'n opmerking beginnen vraagt onmiddellijk om nadere uitleg. De nu gesloten begraafplaats aan de huidige Spanjaardslaan is in zijn tegenwoordige vorm bijzonder door zijn aanleg en zijn ingetogenheid. De begraafplaats is ook bijzonder vanwege de plaats waar deze ligt. De geschiedenis van de omgeving waar zich sinds 1833 de begraafplaats bevindt, gaat vrij ver terug en laat zich verbinden met een aantal hoogtepunten uit de vaderlandse geschiedenis.”

Zo begint het artikel over de Oude Stadsbegraafplaats in Leeuwarden op deze website. De afgelopen anderhalf jaar werd er hard gewerkt aan een restauratie van deze dodenakker.

Vrijdag 2 september was er ter gelegenheid van de afronding van de restauratie een bijeenkomst georganiseerd door de betrokken partijen De Boer Restauratieadvies, Bureau Funeraire Adviezen en Steenhouwerij Zederik. Vanwege haar rol in de beschrijving van funerair erfgoed was ook Stichting Dodenakkers.nl uitgenodigd om deel te nemen aan deze middag. Op haar beurt heeft de stichting haar donateurs de gelegenheid geboden deelgenoot te zijn van deze bijzondere gebeurtenis.

Wie de geschiedenis van de Oude Stadsbegraafplaats een beetje kent, weet hoe slecht deze historische dodenakker er bij lag de laatste jaren.

Uitgangspunt bij deze restauratie was het herstel van het totaalbeeld met her en der extra aandacht voor een bijzonder hek of een bijzonder monument. Anske de Boer van De Boer Restauratieadvies zei daarover in zijn inleiding:

De grootste moeilijkheid tijdens een restauratie als deze is, dat de ene verandering de volgende uitlokt. De kunst is dan, om het oorspronkelijke plan als leidraad aan te houden, wat in dit geval luidde, dat er niet een onnatuurlijk ogende nieuwe begraafplaats moest ontstaan. Dus als u tijdens de rondleiding incomplete monumenten ziet dan is dat een duidelijke keus geweest, alleen daar waar het constructief noodzakelijk was om iets toe te voegen is dat gebeurd. Toch is deze leidraad niet als een dogma gehanteerd. Waar in het ene geval is besloten is dat een zerk niet meer te herstellen was en de natuur zijn gang mocht gaan, werd in een ander geval een enkel monument wel zodanig belangrijk gevonden voor het totaalbeeld dat het compleet gerestaureerd is. Het resultaat dat na een plm. 1 ½ jaar durende restauratie nu zichtbaar is, is het resultaat van alle vóór en tijdens de restauratie geuite ideeën, meningen en visies.

Vervolgens sprak René ten Dam, voorzitter van Stichting Dodenakkers.nl over het belang van funerair erfgoed:

[…] eigenlijk houden we deze bijeenkomst, omdat het voor een deel al te laat is. Te laat voor een begraafplaats die al bijna 180 jaar oud is en sinds 1969 gesloten. En nu zijn we een belangrijk deel van de historie van deze dodenakker al kwijt. Hekwerken, kransdozen en ook grafmonumenten, die de geschiedenis van deze dodenakker een kader gaven, zijn verloren gegaan. Geruimd.

Maar eigenlijk hoef ik U dit verhaal niet te vertellen. U bent hier en U weet hoe belangrijk het bewaren van een stukje funerair erfgoed is. U heeft zich ook ingezet om deze begraafplaats te helpen bewaren. […] Het zou een signaal moeten zijn voor tal van andere historische begraafplaatsen in het land. Te vaak wordt een begraafplaats gezien als een bedrijf. Te vaak is er te weinig aandacht voor de cultuurhistorische waarde van een plek als deze. Aan ons allen de taak om die boodschap verder uit te dragen.

Als laatste spreker nam Leon Bok van Bureau Funeraire Adviezen (en medewerker van het eerste uur van Dodenakkers.nl) het woord. Hij sprak ook over de aanpak van de restauratie:

…in de wetenschap dat natuursteen continue verweert, is een cleane restauratie met het streven naar een beeld zoals het was bij aanvang, zinloos. Wanneer zo'n restauratie plaatsvindt dan gaan vaak waarden verloren omdat oude materialen worden vernieuwd, oppervlakken worden opgeschuurd en eventueel nieuwe toevoegingen worden gemaakt. Die weg is bij deze restauratie, waarvan we vandaag de presentatie hebben, niet gekozen. Hier is gelet op het materiaal zelf en op de constructie. Daar is veel zorg aan besteed en bovendien konden hier in het werk nog keuzes gemaakt worden door een directievoering met kennis. Vaak worden restauraties geheel beschreven in een bestek en de werkzaamheden worden dan uitgevoerd conform dat bestek. Afwijkingen kosten dan vaak veel geld en tijd voor discussie is er niet. Daarvoor is hier niet gekozen. Er is uiteraard wel een bestek, maar er was ook ruimte voor meer of minderwerk. Zo is in sommige gevallen wel gekozen voor vernieuwing of toevoeging omdat anders het grafmonument niet meer ten volle geduid kon worden of omdat anders de constructie niet goed zou worden.

Na de inleidingen konden de aanwezigen deelnemen aan een tweetal rondleidingen over de begraafplaats. De eerste onder leiding van Leeuwarden-kenner Dirk Swierstra en Anske de Boer. Daarbij werd deels ingegaan op de historische achtergronden van de begraafplaats en zijn doden, maar waar ook veel aandacht was voor het restauratieproces. De andere rondleiding werd gedaan door Leon Bok, waarbij de nadruk lag op de restauratie en de keuzes die daarbij gemaakt moesten worden. Bok besteedde daarbij veel aandacht aan de technische details die bij de restauratie kwamen kijken. Beide rondleidingen werden bijgestaan door betrokken medewerkers van Steenhouwerij Zederik.

De middag werd besloten met een hapje en een drankje, waarbij nog uitgebreid werd nagepraat over de restauratie en het resultaat. Voor de gasten was er uitgebreid gelegenheid om vragen te stellen aan de betrokkenen.

Als stichting waren we blij dat we de gelegenheid kregen om het werk van de stichting onder de aandacht te brengen. Extra leuk was het daarom om enkele donateurs te hebben kunnen verwelkomen.