Toegang tot de dood - Inleiding

Geschreven door Leon Bok op . Gepost in Toegang tot de dood

 

Na lijkenhuisjes en urinoirs in deze rubriek geven we de komende tijd aandacht aan een ander belangrijk element op begraafplaatsen: hekken en dan met name toegangshekken.Een toegangshek is een opening in een afrastering die dient om een terrein af te scheiden van het naburige land. Zo’n hek heeft meestal de functie om dieren en personen weg te houden van een stuk grond. Dat kan om verschillende redenen, bijvoorbeeld om te voorkomen dat wilde dieren de oogst opeten. Voor het buitensluiten van derden en het reguleren van de toegang is een opening van groot belang.

Zogeheten 'Duivelsrooster' in DeldenOok op kerkhoven en begraafplaatsen speelden verschillende redenen om een toegangshek met aansluitend hek aan te leggen. Het omgeven van een kerkhof met een muur en de opening van een rooster of tourniquet had meerdere functies: men hield loslopend vee van het kerkhof, wat immers gewijde grond was. Tevens gaf men hiermee aan dat achter het hek een andere wereld betreden werd. In de middeleeuwen was dat vaak ook een vrijwereld omdat op de kerkelijke grond andere regels golden dan daarbuiten. Het rechtssysteem had vaak geen macht achter de muur van het kerkhof.

In de 19de eeuw werden begraafplaatsen buiten de bebouwde kom aangelegd en daar waren andere afrasteringen en dus ook andere toegangshekken nodig. Hagen of schuttingen dienden wel nog steeds van een toegangshek voorzien te worden. Hout was daarvoor een gemakkelijk materiaal, maar metaal –smeed- of gietijzer- bleek uiteindelijk duurzamer. Ook baksteen werd veelvuldig toegepast, maar dan om het toegangshek aan op te hangen. Bij veel hekken werd ook natuursteen toegepast, ook al was het alleen maar in de stopper in het midden om het hek vast te zetten. Na 1830, tegelijk met de aanleg van veel nieuwe begraafplaatsen, brachten ijzergieterijen voorbeeld- of modelboeken op de markt waarin ze hun producten toonden. Bestellen werd eenvoudig. Het fijnere smeedwerk zou door deze opmars van gietijzer bijna verdwijnen.

Veel houten hekken vinden we niet meer bij begraafplaatsen en ook veel oude ijzeren hekwerken zijn verdwenen of gestript van hun onderdelen. In de volgende nieuwsbrieven passeren uiteenlopende toegangshekken de revue zodat een indruk ontstaat wat er allemaal nog aan bijzondere (of minder bijzondere) exemplaren te vinden is op Nederlandse dodenakkers.

Meer informatie over Kerkhofs- en Duivelsroosters hier.

De dood in beeld - Groningen, Zuiderkerkhof

Geschreven door René ten Dam op . Gepost in De dood in beeld

 

Het grafmonument voor de familie Scholten is beeldbepalend voor de Zuiderbegraafplaats in Groningen. Het is dan ook één van de grootste grafmonumenten in Nederland. Weliswaar niet zo groot als de toren bovenop het graf van de familie Nellestein in de bossen van Leersum, maar op begraafplaatsen in Nederland is het Scholtenmonument misschien wel ongeëvenaard. Als het aan Willem Albert Scholten had gelegen was het grafmonument nog veel monumentaler van formaat geweest. Nu beslaat het slechts 27 grafplaatsen, waar Scholten er eerder 45 in gedachte had...

Groningen, Zuiderkerkhof (Collectie René ten Dam)Op deze prentbriefkaart met poststempel van 1903 van de Zuiderbegraafplaats, hier Zuiderkerkhof geheten, is het Scholtenmonument ook duidelijk zichtbaar. Wat verder opvalt is het ietwat rommelige uiterlijk van de begraafplaats. Het gras is niet strak gemaaid als hedentendage, maar lijkt weelderig rond de grafmonumenten te woekeren.

Een hedendaagse blik op de begraafplaats leert overigens dat, op het gras na, het beeld van de begraafplaats ruim 100 jaar later, niet eens zo heel van anders lijkt. Wil men de geschiedenis van Groningen leren kennen, dan biedt de Zuiderbegraafplaats een fraai funerair overzicht.

 

Meer informatie over W.A. Scholten en het grafmonument hier.

De lucht is niet te harden - Hitzum

Geschreven door Leon Bok op . Gepost in De lucht is niet te harden

 

Urinoir te HitzumIn deze aflevering van ‘Pisbakken en kakdozen’ besteden we nog één keer aandacht aan toiletgelegenheden op begraafplaatsen of kerkhoven. De in de afgelopen afleveringen behandelde toiletgebouwtjes, pisbakken of urinoirs vormen een uitstervend fenomeen. Hoewel de behoefte aan een gelegenheid voor de kleine of grote beurt onverminderd aanwezig blijft, verdwijnen ze vaak geruisloos. Hygiëne, stank of andere overlast zijn goede redenen, maar jammer is het wel. Nog één keer een wat vreemd aandoend urinoir in Hitzum bij Franeker.

De dood in beeld - Janskerk (Utrecht)

Geschreven door René ten Dam op . Gepost in De dood in beeld

 

In vroegere tijden betekende een kerkelijke positie veel macht. De bisschopszetel was zeer begeerlijk, maar slechts voor een enkeling weggelegd. Voor tal van leden van adel was een positie als kanunnik in een van de Utrechtse kapittels een prima alternatief.

Grafmonument Dirk van WassenaarZo werd Dirk van Wassenaar in 1416 kanunnik van de Dom en in 1422 proost van het kapittel van Sint Jan. In 1438 werd hij door het Domkapittel naar voren geschoven als proost van West-Friesland, maar het lukte hem niet om daar vaste voet aan de grond te krijgen en in 1450 droeg Dirk zijn rechten over op zijn neef Filips van Wassenaar, eveneens domkanunnik. Voor de familie van Dirk betekende zijn positie een belangrijke machtspositie, maar de onderlinge relaties lieten duidelijk te wensen over aangezien Dirk in zijn testament liet vastleggen dat zijn naaste familieleden niet betrokken hoefde te worden bij de executie van zijn testament...

In de St. Janskerk in Utrecht is zijn grafmonument te vinden. Op de tombe ligt een grafbeeld dat Dirk van Wassenaar in zijn liturgische kleren als proost van Sint Jan voorstelt.

Nieuwste reacties

  • Jan van den Berg zei Meer
    Aan allen nu die in bovenstaande reacties een graf nummer... 3 dagen geleden
  • H.Piekhaar zei Meer
    Ben zeker benieuwd hoe het er nu bijstaat, zeker ook mbt.... 4 dagen geleden
  • H.Piekhaar zei Meer
    Ben zeker benieuwd hoe het er nu bijstaat, zeker ook mbt.... 4 dagen geleden
  • Jan van den Berg zei Meer
    Graag gedaan. De hoogte valt mee maar er staat veel begroeïng. 4 dagen geleden
  • Leon zei Meer
    Bij voorbaat dank en veel succes. Het onkruid staat... 4 dagen geleden
  • Jan van den Berg zei Meer
    Ik ben momenteel in Surabaya, de plaats bezocht ook.... 4 dagen geleden

Beeldbank

Tijdelijk niet beschikbaar

  • Begraafplaatsen
  • WO II
  • Crematoria

 

Foreign section

Contact

E: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.