Tiel - Ter Navolging

Geschreven door René ten Dam op . Gepost in Gelderland

 

In de tweede helft van de 17e eeuw begon in Nederland de periode van de Verlichting. Het zou een periode worden van grote veranderingen op het gebied van de wetenschappen, de wijsbegeerte, theologie, kunst en literatuur. Het was het tijdperk van de rede. In deze nieuwe tijd zou men ook anders gaan denken over het begraven van de doden.
Met uitzondering van enkele massabegrafenissen als gevolg van epidemieën werden de doden begraven in en rondom de kerken. In die tijd begroef men de doden veelal op zondag en meestal tijdens de preek. Gevolg was een vaak ondraaglijke stank in de kerk voor de aanwezige gelovigen. En in een tijd waarin grote epidemieën niet vreemd waren, was er steeds grotere vrees voor besmettingen. Onder invloed van de Verlichting begonnen medici en theologen bezwaren te maken tegen de praktijk van het begraven in kerken. Een groot deel van de inkomsten van kerken was echter afkomstig uit begraven. Kerken stonden dus niet te springen om de doden elders dan in en om de kerk te begraven.

In 1779 liet de in Den Haag wonende Zwitserse predikant Abraham Perrenot een particuliere begraafplaats met de naam Ter Navolging bij Scheveningen aanleggen. In 1781 stelde de familie Van Tuyll van Serooskerken grond beschikbaar voor de aanleg van begraafplaats Oud Zuylen. In 1786 volgde Ter Navolging in Tiel.

Het Zeeuws Genootschap der Wetenschappen te Vlissingen schreef in 1783 een prijsvraag uit met als onderwerp: Dewyl de schadelijkheid der begravenissen, binnen de Steden en Kerken, ten vollen beweezen en vry algemeen erkend is: welke zyn de verschillende redenen, dat die nadeelige gewoonte in deeze Republiek blyft stand grypen; en welke zyn de beste middelen, om dezelve te doen ophouden? Een van de twee bekroonde inzendingen was van mr. Johan Diderik van Leeuwen uit Tiel. In een betoog van 86 bladzijden ging Van Leeuwen in op de nadelen van het begraven in kerken en hij eindigde met SALUS PUBLICA SUPREMA LEX ESTO! (Laat het algemeen welzijn de hoogste wet zijn).

Gedenksteen in de kerkmuur te Kerk-Avezaath ter nagedachtenis aan twee kinderen van J.D. van LeeuwenIn 1785 werden twee kinderen van Van Leeuwen begraven buiten het kerkje in Kerk-Avezaath, de Hervormde St. Lambertuskerk. De begrafenisplechtigheid had echter plaats in de kerk. Het graf was zo groot gegraven, dat de kisten buiten de kerkmuur kwamen te staan. De ruimte binnen de kerkmuur werd aangevuld met zand en aarde. Overigens werd tijdens een restauratie in 1980-1981 buiten de kerkmuur geen grafkelder aangetroffen en evenmin stoffelijke resten. Wel werd binnen de kerkmuren een geraamte in gehurkte houding aangetroffen.

In september van dat jaar stichtte J.D. van Leeuwen met Arend Hendrik van Eck het Begraafgenootschap Ter Navolging, met het doel een buitenbegraafplaats aan te leggen en zodoende het begraven buiten de steden en kerken te bevorderen. In 1786 werd een stuk grond gekocht buiten de Burense Poort met een oppervlakte dat vergelijkbaar was aan de St. Maartenskerk met het daarbijbehorende kerkhof. De begraafplaats was in twee vakken verdeeld. In het achterste deel waren de grafsteden afgepaald voor de kerkplaatsen. Het voorste vak was voor de kerkhofplaatsen.
Op 30 december 1786 vond de eerste begrafenis plaats op Ter Navolging van Wilhelmina Claszen.

ToegangspoortHoewel de begraafplaats open stond voor alle gezindten en partijen, stond Ter Navolging in sommige kringen bekend als het ' Patriotsche Kerkhof'. De Patriotten streefden naar meer invloed van het volk, dit in tegenstelling tot bijvoorbeeld de Orangisten. In juli 1787 ontstonden er ongeregeldheden tussen Orangisten en Patriotten in Tiel. Ook de nieuw aangelegde buitenbegraafplaats Ter Navolging moest het daarbij ontgelden. Hekken, bomen en struiken evenals het toegangshek werden daarbij beschadigd. Later dat jaar werd het huis van Van Leeuwen geplunderd.
In 1790 werd de buitenbegraafplaats weer in gebruik genomen en vond de tweede begrafenis plaats. Op de zerk van Ernst Ephraim van Bergen staat een gedicht van J.D. van Leeuwen.

Graf J.D. van LeeuwenNadat Ter Navolging in gebruik was genomen, werden meerdere zerken uit de St. Maartenskerk overgebracht naar de begraafplaats. Twee 16e eeuwse zerken zijn nog aanwezig.
Met de dood van de tweede echtgenote van J.D. van Leeuwen, Johanna Henrica van Hoogland, werd de grafkelder van de familie van Leeuwen in 1795 in gebruik genomen. In 1817 werd J.D. van Leeuwen bijgezet in het familiegraf. In 1831 werd het graf vernieuwd en overgenomen door Edmond van Vessem.

Bij een storm in 1800 raakte de poort van Ter Navolging zwaar beschadigd. In 1801 werd de poort hersteld, zonder de vazen die op de posten van de poort hadden gestaan. Het zou vijf jaar duren voordat er nieuwe vazen zouden worden opgesteld. De poort wordt gesierd door de tekst: 'De menschenliefde door 't gezond verstand verlicht / heeft deez begraafplaats tot een voorbeeld hier gesticht'.
In 1858 werd goedkeuring verleend voor uitbreiding van het kerkhof, waarvoor een jaar eerder al grond was aangekocht. In het ontwerp van de uitbreiding van K.G. Zocher, is de ingang van de begraafplaats verplaatst van de Stationsweg naar de Lingedijk. De uitbreiding wordt in 1859 voltooid. Een jaar later wordt ook een baarhuisje gebouwd op de begraafplaats.
Begraafplaats ingehaald door stadsuitbreidingenMede door de komst van het station van de Hollandse IJzeren Spoorwegmaatschappij in 1882 werd Ter Navolging in de stadsuitbreiding van Tiel opgenomen.

Sinds september 1970 is het ten zuiden van het hoofdpad gelegen kinderkerkhof gesloten. Het is niet bekend of daarbij graven zijn geruimd. Sinds 1986 mogen er geen nieuwe graven meer worden uitgegeven op Ter Navolging.

Anno 2001 verkeert de begraafplaats in een redelijke staat. Op enkele scheefgezakte zerken na, lijken alleen enkele hekwerken aan onderhoud toe te zijn. (2001)

 

Literatuur

  • A.T.M Ruygt, Begraafplaats Ter Navolging Tiel (Tiel, 1998)
  • Henk L. Kok (red), Begraven en begraafplaatsen - monumenten van ons bestaan (Utrecht, 1998)
  • Cees van Raak, Dodenakkers (Amsterdam, 1995)

 

Beeldbank

Tijdelijk niet beschikbaar

  • Begraafplaatsen
  • WO II
  • Crematoria

 

Foreign section

Contact

E: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.