Sint Eustatius - Een korte impressie van de funeraire sites

Geschreven door S. de Kock op . Gepost in Nederlandse funeraire geschiedenis buitenland

 

Anno 2005 werk ik als gemeentelijk medewerker monumentenzorg en ben ik direct betrokken bij de problematiek rondom het beheer en behoud van begraafplaatsen. Dit is echter niet mijn eerste kennismaking met funeraire aangelegenheden. In 1995-1996 heb ik in opdracht van de St. Eustatius Historical Foundation een uitgebreide monumenten inventarisatie uitgevoerd op het eiland Sint Eustatius. Voor dit onderzoek heb ik uitvoerig alle beschikbare bronnen in het Nationaal Archief in Den Haag bestudeerd. Door onzorgvuldig beheer, brand en ander natuurgeweld zijn helaas veel archiefstukken verloren gegaan, waardoor het notariële archief de enige informatiebron bleek te zijn.

Reinier_Ottens_illustratie_1775Het eiland Sint Eustatius is ongeveer 7 kilometer lang en 4 kilometer breed. Het huidige aantal inwoners schommelt rond de 2.000. In het verleden zijn dit er veel meer geweest. Het eiland werd in de achttiende eeuw ook wel 'Golden Rock' genoemd, vanwege de legale en met name illegale handel die er plaats vond. Het eiland is wel twintig keer van 'eigenaar' gewisseld; Nederlands (Zeeuws), Frans en Engels. De eerste bewoners van Sint Eustatius waren Indianen. De groep die de Caribische eilanden bewoonden en aan akkerbouw deden worden ook wel Saladoiden genoemd. Op Sint Eustatius vestigden zich groepen rond 300/400 na Christus. Archeologisch onderzoek heeft uitgewezen dat op de 'Golden Rock' site, in de directe omgeving van de huidige luchthaven, werd begraven. Hier zijn ook een negental graven blootgelegd. Boven de grond zijn deze graven niet gemarkeerd, maar waarschijnlijk zijn op deze plek in latere periode ook mensen begraven.

 

Op het eiland bevinden zich een zevental begraafplaatsen die dateren van na de Indiaanse periode. De notariële archieven geven hierover geen gegevens. Echter in sommige reisverslagen zijn soms wel gegevens te vinden. Een studie van Professor Knappert uit het begin van de twintigste eeuw bevat enige informatie. Knappert geeft in zijn boek een korte omschrijving van de staat van de begraafplaatsen op het eiland. Informatie uit archiefstukken vult hij aan met een omschrijving uit het boek van F.A. Fenger:

'Hij vermeldt bij die gelegenheid ook het kerkhof, eene lange rij van graven, met de grafsteenen der oude families De Windt, Heyliger, Van Mussenden en ook de vergeten rustplaats van admiraal Krull.' Geen steen herinnert de wereld aan zijn heldenmoed, maar wat nood, want de wereld komt hier niet, de dooden slapen hier met zichzelven alleen, in een damp die uit den grond schijnt op te komen en de atmosfeer van het eiland doordringt.' Veel erger is, wat hij bij een volgend bezoek zag: 'het oude kerkhof vertoont eene jarenlange verwaarlozing. Het gras overwoekert de verweerde steenen, maar vooral, de profanatie der plaats is afschuwelijk, geen graftombe of zij droeg de sporen der negerbevolking, de smadelijkste vervuiling en verwaarloozing. Beter dan maar, begraven liggen op een eenzamen bergtop of in de diepten der zee. Wat dit alles voor ons nationaal gevoel te schrijnender maakt, is de onaangetaste rust van het oude Joodsche kerkhof, met de Hebreeuwsche letters op de grafsteenen: 'geen ontwijding door de negers hier'. Want het is alsof het oude kwaad zich hier wreekt, de oude tijd, toen geen slaaf op de kerkhoven rusten mocht, maar zijn lijk in de rimboe onder den grond werd gestopt. Wij zagen reeds op Sint Maarten twee kerkhoven waren. Mochten daar aanvankelijk ook de christelijke negers en mulatten of althans de gedoopte begraven worden, op het eind der 18de eeuw verbood de kerkenraad dat voor alle negers en voor wie van de kleur waren, vrijen of slaven, gedoopten of ongedoopten. Zij mochten niet tusschen de anderen rusten, maar moesten hunne dooden begraven op een door de regeering aangewezen stuk woesten grond. Wat de christenen aangaat, zij mochten private graven op kerkhoven laten aanleggen van 7x8 voet voor f 25 aan de armenkas. Bij begrafenissen werd de klok geluid en gold het, op Sint Eustatius, een persoon van eenige betekenis, dan ging de commandeur eerst achter de baar, daarna de predikant, daarna de kapitein der burgerij. Lijkbidders waren er niet.

Benners_Family_GraveyardAnglican_CemeteryDe zeven begraafplaatsen die het eiland tegenwoordig nog telt zijn niet allemaal meer in gebruik. Het gaat om de volgende begraafplaatsen: de Old Church Cemetery, Congo Cemetery, Anglican Cemetery, Cemetery at Schotsenhoek, the Groebe Family Graveyard, Benners Family graveyard, Old Dutch Reformed Cemetry en de Jewish Cemetery. Qua omvang zijn de Old Church, de Anglican, de Old Dutch en de Jewisch cemetery de grootste begraafplaatsen op het eiland. Dit betekent niet dat deSchotsenhoek_Cemetery andere begraafplaatsen minder interessant zijn. Deze kleinere sites waren bijvoorbeeld familiebegraafplaatsen en lagen op korte afstand van een plantage of vonden hun oorsprong mogelijk in een oude Indiaanse of slavenbegraafplaats. Hierover zijn voorzover bekend geen gegevens gevonden.

 

Old Church Cemetery

Old_Church_CemeteryDe Old Church begraafplaats ligt centraal op het eiland, direct boven Oranjestad. De plaats is vermoedelijk de locatie van de eerste Gereformeerde kerk. Deze kerk is in 1689 door de Fransen verwoest. De begraafplaats is nog steeds in gebruik en is bevat vele soorten grafmonumenten. Naast de geïmporteerde grafplaten van Amerikaanse zeelieden zijn er lange smalle rechthoekige grafmonumenten te vinden in de vorm van mini cisternes. Het oudste grafmonument dateert uit 1689. Het geeft de rustplaats aan van een voormalige commandeur van Statia, Lucas Jacobsen. Het meest opmerkelijke grafmonument is een natuurstenen vierkante tombe met tentdak van Abraham Heyliger; een voormalig gouverneur. Hij liet deze tombe in 1761 bouwen en stierf in 1785.

 

Old Dutch Reformed Cemetry

Dutch_Reformed_CemeteryDeze begraafplaats wordt beschreven in het boek van Knappert. De gereformeerde kerk is in 1755 gebouwd, voor de bouw werden diensten gehouden op de plaats van de Old Church begraafplaats en in Fort Oranje. In totaal telt de begraafplaats 109 grafmonumenten waaronder die van admiraal Krull en oude families als De Windt, Heyliger en Van Mussenden. De oudste grafmonumenten dateren uit 1762 en de laatste uit de jaren tachtig van de twintigste eeuw. De kerk en de begraafplaats zijn in de loop der tijd vele malen door natuurgeweld geteisterd: in 1792, 1852 en recent in de jaren 90 van de vorige eeuw.

 

Jewish Cemetery

Jewish_cemeteryDirect ten zuidoosten van de Old Church begraafplaats ligt de Joodse begraafplaats. De locatie werd voor het eerst in 1730 genoemd. De oudste grafzerk dateert echter van 1742 en de laatste van 1843. De begraafplaats zou 22 graven bevatten maar er liggen vermoedelijk veel meer resten. Qua vorm en uiterlijk is deze begraafplaats voor het eiland uniek. Er zijn smalle rechthoekige monumenten, stenen graven of rijk versierde marmeren grafmonumenten. De inscripties zijn opgesteld in het Engels, Portugees of Hebreeuws. De begraafplaats bevat twee ijzeren poorten; een met de Romeinse cijfers I-X en Davidster. De andere poort bevat een zon, maan, Davidster, bliksemschicht en het jaartal 1739.

Landkaart_Sint_EustatiusklDe Joodse begraafplaatsen op Curaçao zijn weliswaar groter maar deze kleine begraafplaats geeft een goed beeld van de aanwezigheid van de Joodse gemeenschap op het eiland. De ruines van de Synagoge, in Oranjestad, complementeren dit beeld. (2005)

 

 

Kaart met dank aan Ypie Attema.

 

Literatuur

  • Fenger, F.A., Alone in the Caribbean, Verenigde Staten 1917
  • Knappert, Prof. Dr. L. , Geschiedenis van de Nederlandsche Bovenwindsche eilanden in de 18de eeuw, 's-Gravenhage 1932

 

Beeldbank

Tijdelijk niet beschikbaar

  • Begraafplaatsen
  • WO II
  • Crematoria

 

Foreign section

Contact

E: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.