Een grafmonument ontworpen voor een architect

Sinds 2008 werkt een groep enthousiaste vrijwilligers in het Noord Groningse Loppersum aan het herstel van de algemene begraafplaats. Aanleiding hiervoor vormde het achterstallig onderhoud aan historisch waardevolle grafmonumenten. Met name de Historische Vereniging Loppersum was dit een doorn in het oog, de begraafplaats is namelijk het stenen archief van het dorp en bron van de locale geschiedenis. Samen met Landschapsbeheer Groningen en de gemeente Loppersum is hier  daarom gestart met herstel van grafmonumenten. Op zaterdagen en woensdagen werd met gemiddeld 30 personen hard gewerkt aan herstel van deze begraafplaats. Werkzaamheden die hierbij uitgevoerd zijn betreffen ondermeer het lijmen van zerken, herstel metselwerk, lijmen van banden en loszittende delen, verven van hekwerken en het beletteren van zerken. Het resultaat van dit herstelwerk mag er inmiddels zijn, een begraafplaats met prachtig herstelde grafmonumenten die een grote variatie aan stijlen, materialen en tijdsbeelden vertegenwoordigen. Naast de vele grafmonumenten van ‘gewone’ burgers zijn hier natuurlijk ook graven te vinden van regionale bekendheden, notabelen en vooraanstaande geslachten.

2012 is het jaar waarin de 400 jaar oude historische betrekkingen tussen Nederland en Turkije worden gevierd. In 1612 werd Cornelis Haga benoemd als eerste ambassadeur aan het Osmaanse hof. De toenmalige Republiek der Nederlanden had al voordien relaties met het Osmaanse rijk, maar 1612 is de officiële start van de diplomatieke betrekkingen. De huidige landen Turkije en Nederland staan in 2012 stil bij deze gebeurtenis. Waar waarschijnlijk niet echt bij stil gestaan zal worden, is dat de handelsbetrekkingen ook hebben geleid tot een funeraire nalatenschap in Turkije. In dit geval met name de resten van het zogenaamde “Felemenk Bahce” in Izmir. Die liggen vandaag de dag bij het Protestantse kerkje in Izmir, tot 1922 bekend als Smyrna, de Griekse benaming voor de stad.

Tijdens zijn leven maakt ieder mens vele uitvaarten mee. En hoe ouder hij wordt, hoe meer crematies en begrafenissen hij jaarlijks bijwoont. Andreas Schelfhout, ooit journalist en af en toe auteur, schetst in een korte serie columns onder de titel “Dies irae” (Dag van gramschap, dag van toorn) doden uit zijn verleden.

Schoppenheer

Reverend Father Stephanus. Vele jaren missionaris in India en uiteindelijk thuis gekomen om te sterven. Poliepen in zijn keel verstikten hem langzaam maar zeker. Als laatste poging tot redding werd hij opgenomen en geopereerd in het Utrechtse Antoniusziekenhuis. Tot ieders en zijn eigen verbazing slaagde de operatie en herstelde Stephanus volledig.

De kloosterorde waartoe hij behoorde, kon hem niet meer naar India terugsturen. Dan zou hij weer zo ernstig ziek kunnen worden. Maar omdat Stephanus volledig op de hoogte was van het missiewerk, kreeg hij de functie van missie-procurator: de man die in Nederland en België geld moest inzamelen om daarmee de bekeringsactiviteiten in India te financieren.

Het noorden van Nederland is rijk aan begraafplaatsen. In de drie Noordelijke provincies, Groningen, Fryslân en Drenthe zijn er in totaal meer dan 1.000 begraafplaatsen. Dat is bijna een kwart van het totaal aantal begraafplaatsen in Nederland. En dat terwijl in de genoemde provincies net iets meer dan 10% van de Nederlandse bevolking woont.

Iets minder dan de helft van al die begraafplaatsen ligt bij of rond een kerk. Het hoge aantal begraafplaatsen, waaronder veel middeleeuwse kerkhoven, geeft de onderzoeker een goede gelegenheid te kijken hoe de opvattingen rond de dood vertaald zijn in de vormgeving van de begraafplaatsen en de beeldtaal op grafmonumenten. Daartoe kijken we eerst wat verder terug in het verleden. Terugkijkend op de beelden die nog resteren uit de vroegste tijden, dan wordt duidelijk dat de dood zijn eigen domein had. Alles wat ermee te maken had, was algemeen herkenbaar en duidelijk gevisualiseerd. Naarmate we dichter bij het heden komen, is er steeds minder sprake van een vastomlijnd domein. In de vormgeving en beeldtaal dringen steeds meer andere domeinen door.